Waarom aandacht voor voeding

Icoon voeding

Gezonde gewoonten aanleren is gemakkelijker dan later iets ongezonds afleren. Dat geldt ook voor gezonde voedingsgewoonten. Omdat er in de kinderopvang gedurende de dag allerlei eet- en drinkmomenten zijn, spelen pedagogisch medewerkers een grote rol in de eetopvoeding. De kinderopvang biedt verantwoorde en gezonde voeding én is hierin het voorbeeld voor ouders. 

goede voorbeeld gezond trakteren

Voorbeeld: trakteren 

'Omdat wij gezonde voeding erg belangrijk vinden hanteren wij een anti-snoep-beleid. Bij verjaardagen van de kinderen stimuleren wij ouders gezonde traktaties mee te geven, zoals fruit. Kort voor de verjaardag van de kinderen nemen pedagogisch medewerkers de afspraken rondom trakteren en de verjaardag vieren nogmaals met de ouders door. Als ouders hier behoefte aan hebben denken wij met hen mee. We hebben kaarten met traktatietips. Ongezonde traktaties, zoals snoep, geven we aan het einde van de dag terug aan de ouders van het jarige kind. ' 

Miranda den Otter | senior pedagogisch medewerker en beweegcoach KindeRdam

Trakteren

Jarig zijn betekent feest voor een kind, dus ook op de kinderopvang. Vaak komt bij zo’n verjaardag een traktatie kijken, al hoeft dat niet. Zeker op de eerste verjaardag is trakteren voor het kind zelf nog niet nodig. Geschikte traktaties voor 2-4 jarigen zijn:

  • Fruit en groente, mooi verpakt;
  • Kleine porties, liefst gekozen uit de Schijf van Vijf;
  • Producten die niet te vet, zout of zoet zijn, zoals een doosje rozijntjes of een handje ongezouten popcorn;
  • Een traktatie kan ook een klein cadeautje zijn, zoals gummetjes, stickertjes of stempels.

Spreek minimaal een week voor de verjaardag van het kind met ouders of verzorgers over het trakteren. Zo voorkomt u verrassingen.

Kijk voor inspiratie op: Voedingscentrum.nl/trakteren. Ook de meeste groente- en fruittraktaties op Gezondtrakteren.nl (website van GGDGemeentelijke gezondheidsdienst Zaanstreek-Waterland) voldoen aan hierboven genoemde richtlijnen. 

Water drinken

Kinderen water leren drinken is belangrijk. Water bevat geen calorieën en heeft een neutrale smaak. In frisdrank en in sap zit veel suiker, wel vier suikerklontjes per beker. Dat geldt ook limonadesiroop en diksap als u ze aanmaakt volgens de bereidingswijze op de verpakking. In light frisdranken zit weliswaar geen suiker, maar deze dranken zorgen er alsnog voor dat kinderen wennen aan een zoete smaak. Light dranken zijn vanwege het zuur dat erin zit bovendien slecht voor de tanden.  

Zo leert u kinderen water drinken:

  • Maak water drinken bijzonder. Schenk water in een mooie (gekleurde) beker. Steek een rietje of parasolletje in de beker. Maak het vrolijk door een schijfje sinaasappel of komkommer;
  • Zorg dat water gemakkelijk beschikbaar is. Zet bijvoorbeeld bij elke groep een kan water neer;
  • Geef zelf het gezonde voorbeeld. Drink zelf water en laat merken dat u het lekker vindt;
  • Geef bijvoorbeeld eens een kopje (afgekoelde) lichte thee met een smaakje. Meng wat koud water erdoor om de thee wat koeler en minder sterk te maken. U kunt de thee ook helemaal laten afkoelen en als ijsthee serveren. Lekker op warme dagen;   
  • Neem de tijd. Het kan even duren voor een kind gewend is aan water drinken. Blijf proberen tot het voor elk kind normaal is;
  • Bekijk de folder Drinken van het Voedingscentrum voor inspiratie of om mee te geven aan de ouders (bestel de gratis folder via de webshop); 
  • Bestel de gratis poster Suiker in drankjes om op te hangen in de opvang. Dan begrijpen ouders waarom de opvang voor water en thee kiest; 
  • Zijn kinderen nog gewend iets zoets te drinken? Verdun het sapje of de siroop geleidelijk met steeds meer water om het af te leren.

Tussendoor

  • Kinderen die op vaste momenten wat tussendoor krijgen, leren zo om niet de hele dag door te eten en te drinken. Puur water kunnen ze de hele dag door drinken. 
  • Laat kinderen elke dag voldoende volkorenbrood, groente en fruit eten. Tussendoortjes als fruit (zoals appel, peer, kiwi, meloen, aardbei, gehalveerde druif en mandarijn) en snackgroenten (zoals wortel, schijfjes komkommer, reepjes paprika en gehalveerde snoeptomaatjes) dragen daar ook aan bij.
  • Door een moestuintje aan te leggen leren kinderen hoe groenten en kruiden groeien. Laat kinderen vooral zelf meehelpen. Als u ook ouders erbij betrekt en ze de zelf gekweekte groenten laat proeven, hebt u een mooie aanleiding om het voedingsaanbod ter sprake te brengen.
  • Snoep, snacks, koekjes en gebak zijn extra's, die kinderen onder de vier jaar niet nodig hebben. Met de aanbevolen hoeveelheden uit de Schijf van Vijf krijgen ze voldoende binnen. 
  • Geef je toch een keer een iets extra, bijvoorbeeld tijdens de vakantie of op een speciale dag, maak dit dan niet te groot. Denk aan een stukje rijstwafel, volkoren crackertje, mini-krentenbol, volkoren soepstengel, plakje (volkoren) ontbijtkoek, lange vinger, kaneelbeschuitje, volkorenbiscuitje, kleine eierkoek of een handje popcorn zonder suiker of zout. Speciale dreumeskoekjes zijn vaak niet beter dan andere koekjes.
  • Wilt u van een product checken of het een verstandig extraatje is, voer het dan in bij 'Staat het in de Schijf'. De uitslag 'Schijf van Vijf' is de beste keuze. Voor af en toe kan een 'dagkeuze', maar vermijd voor de kleintjes de 'weekkeuzes'. U kunt deze check ook doen via de app 'Ik Kies Gezond' van het Voedingscentrum (download via de appstores). 

Voorbeeld: water drinken

“'Mijn kind is al zo dun. Zoete drankjes zijn daarom juist goed.’ Dit is een van de argumenten die we hoorden toen we besloten op de kinderdagverblijven en peuterspeelzalen vaker water te drinken in plaats van suikerhoudende drankjes. Bij weerstand bij ouders leggen we steeds uit waarom we de dingen doen die we doen en hoe wij het doen. En dat we het gewoon eerst eens gaan proberen. De versierde kannen en kinderen zelf laten tappen helpen.” 

Monique Fluitsma | directeur Stichting Kinderopvang Zwijndrecht (SKZ)

Over hygiëne is er de hygiënecode voor kleine instellingen. Daarnaast is er de JGZ-richtlijn Voeding & Eetgedrag. De voedingsadviezen en -voorlichting van de JGZJeugdgezondheidszorg zijn hierop gebaseerd. 

Gezonde voeding is essentieel voor de ontwikkeling van kinderen. Daarom geeft u kinderen gezonde voeding en legt u daarover afspraken vast in het (pedagogisch) beleid. Deze afspraken gaan over gezonde voeding aanbieden, het eetgedrag van kinderen in de ontwikkeling stimuleren en over alert zijn op afwijkend eetgedrag. Zorg dat pedagogisch medewerkers voldoende kennis hebben over voeding zodat zij het afgesproken beleid kunnen uitvoeren. Een eerste stap kan zijn dat u nagaat wat u binnen de organisatie al aan voedingsbeleid hebt vastgelegd. Toets dit aan het voorbeeldbeleid van het Voedingscentrum

Pijler: beleid

De kinderopvang bepaalt wat kinderen in de opvang eten en drinken. In uw beleid kunt u ook de keuze voor duurzame voeding en aandacht voor de herkomst van voeding vastleggen. Voer een actief beleid rondom eten en drinken en betrek ouders daar bij. Luister naar hun adviezen. Stel dan duidelijke richtlijnen op en neem die op in het beleid. Voor een compleet voedingsbeleid kunt u de volgende stappen nemen:

Stap 1: Maak uw voedingsbeleid

Gebruik het voorbeeld voorbeeldbeleid van het Voedingscentrum. Deze kan deels of in zijn geheel dienen als basis voor uw nieuwe beleid. Besteed hierbij ook aandacht aan duurzaam aanbod. Benoem het als jullie bijvoorbeeld met Fairtrade-producten werken, met de seizoenen mee-eten of vegetarisch eten stimuleren. Zorg dat jullie voedingsbeleid echt bij past jullie organisatie. Nodig de oudercommissie uit om over keuzes in het voedingsbeleid te praten.

Stap 2: Pas uw inkooplijst aan

Wanneer u weet welke producten u wilt gebruiken in uw kinderopvangorganisatie past u uw inkooplijst daarop aan.

Stap 3: Communiceer uw nieuwe voedingsbeleid

Zet de belangrijkste veranderingen op een rij. Wat zijn de gevolgen voor de medewerkers? Wat betekent het voor ouders? Licht ze vervolgens in en blijf het vertellen. Breng de afspraken en de resultaten gedurende het jaar regelmatig onder de aandacht, bijvoorbeeld in de nieuwsbrief, op de jaarkalender of voor een verjaardag van een kind.

Op Voedingscentrum.nl vindt u voorbeeldbrieven en voorbeeldteksten voor op de website of in een brochure.

Pijler: ontwikkelen

Méér dan eten

Samen eten en drinken gaat om meer dan alleen een maaltijd nuttigen. Tijdens eetmomenten gaat het ook om vaardigheden leren, communicatie over eten en normen overdragen. Van belang daarbij is dat pedagogisch medewerkers zich bewust zijn dat zij tijdens de maaltijd op allerlei manieren hun interactievaardigheden kunnen toepassen. Zo kunnen zij kinderen stimuleren nieuwe smaken uit te proberen, zelf hun brood te smeren, ruimte te laten om binnen de gegeven kaders keuzes te maken voor broodbeleg of fruit, uitleg te geven waar eten vandaan komt, zelf het gezonde voorbeeld te geven. Medewerkers dragen zo bij aan het aanleren en stimuleren van gezond eetgedrag. De scholing Een Gezonde Start gaat over gezonde en veilige leefstijl, inclusief voeding, en is bedoeld voor pedagogisch medewerkers in de kinderopvang. De scholing leert hen interactievaardigheden rond gezonde leefstijl toe te passen bij kinderen en hun ouders.

Pijler: omgeving

Bij gezond eten aanbieden is het raadzaam dat zowel professionals als ouders zoveel mogelijk producten uit de Schijf van Vijf te kiezen. Verder is van belang:

  • Vaste en rustige eetmomenten aan te houden. Bijvoorbeeld door iedere dag op een min of meer vast tijdstip gezamenlijk aan tafel te eten en daar voldoende tijd voor te nemen, maar ook weer niet te lang;
  • Als pedagogisch medewerker zelf het gezonde voorbeeld te geven. Bijvoorbeeld door ook water te drinken, net als de kinderen. Of door te laten zien dat u tussendoor met smaak fruit en groente eet;
  • Met collega’s en ouders te bespreken hoe u omgaat met traktaties en feestjes.

Ouders kunnen een workshop volgen over voeding. Dat kan via de kinderopvang. Het Voedingscentrum heeft hiervoor de ouderworkshops Smakelijke Eters en Eetplezier & Beweegkriebels ontwikkeld. Bij Eetplezier & Beweegkriebels staan herkenbare opvoedsituaties rond eten en bewegen centraal. De ouderworkshops kunt u bestellen via de webshop van het Voedingscentrum.

Gemeente

Steeds meer gemeenten hebben in hun gezondheidsbeleid speciale aandacht voor preventie van overgewicht. Verschillende gemeenten ontwikkelden een eigen aanpak of werken samen met de Stichting Jongeren Op gezond Gewicht. Verder zijn er Jong Leren Eten-makelaars, die regionaal het activiteitenaanbod voor groen en gezond organiseren. 

Pijler: signaleren

Ongezonde eetgewoonten signaleren bij een kind is een taak van de pedagogisch medewerker. Voorbeelden van ongezonde eetgewoonten zijn: 

  • niet ontbijten,
  • een eenzijdig eetpatroon,
  • angst voor nieuwe of onbekende voeding eten (neofobie)
  • veel snoep en snacks eten

Afhankelijk van het probleem en het beleid binnen de organisatie bespreekt u signalen eerst intern met collega’s, de staf of pedagogisch specialist. Een maatregel kan zijn dat u ouders verwijst naar passende ondersteuning, bijvoorbeeld via de JGZJeugdgezondheidszorg (consultatiebureau) of het Centrum voor Jeugd & Gezin.

De scholing Een Gezonde Start besteedt ook aandacht aan de interactie met ouders over gezonde leefstijl.

Subsidieregeling Lekker naar Buiten!

Bent u coach Gezonde Kinderopvang en wilt u aan de slag met gezonde en duurzame voeding? Regelmatig kunt u subsidie aanvragen (maximaal €500) voor een leuke activiteit met de kinderen. Kijk voor meer informatie op Eengezondestart.nl

‘Met de subsidie zijn we met onze peuters naar een melkveebedrijf geweest. Daar zagen we waar de melk nou eigenlijk vandaag komt en mochten we helpen met hooi geven aan de koeien. De peuters hebben het er nog bijna dagelijks over!’

Greta Luites | coach Gezonde Kinderopvang bij de Toverfluit

Op zoek naar inspiratie?

  • Bekijk het filmpje van Kinderopvang De Tivoli. Kinderen leren waar hun voedsel vandaan komt, en ze zaaien, wieden, oogsten en koken. 
  • Op Jonglereneten.nl vindt u voorbeelden van kinderopvangorganisaties die al goed bezig zijn met gezonde voeding en de herkomst van voeding. 

Meer informatie

Informeer naar mogelijkheden voor ondersteuning bij uw regionale GGD. U kunt ook de lokale JGZJeugdgezondheidszorg en/of het Centrum voor Jeugd & Gezin raadplegen. 

Voor antwoord op vragen rond voedingsbeleid kunt u mailen of bellen naar de servicedesk van het Voedingscentrum